در
در آغاز كلمه بود و كلمه نزد خدا بود و كلمه خدا بود
و فقط خدا ميداند كه ..........
دو شعر و يك شاعر
شاعري كه اعتقاد دارد شعر در جامعه ي امروز:
به مثابه آدمي ست كه همه ي دنيا جوابش كرده و تنهاي تنها
در حالي كه كارتني را زير بغل زده ، با غرور تمام در كوچه ها
دنبال جايي ميگردد كه بخوابد.
(( محمود رضا برامکه ))
اي يك قرابه ........
شعر با لحني فاخرانه شروع ميشود و در زماني كه مخاطب منتظر يك اثر با
فاكتورها شعر مكلف است ناگهان در مضمون تغيير هويت داده و شروع ميكند
به بازي با ذهن مخاطب .
اين شعر در عين حفظ اصالت زباني خود ، به سبك خراساني با نگاهي طنز گونه
پهلو ميزند ( اي كاش مر تو را به خودم خوانده بودمي ) .
شيطنت شاعر در تكثر زمان ، مكان ، زبان و راوي در شعر به اوج خود ميرسد .
شيطنتي كه با مصراع ( دي مست كرده بودم و امروز بيشتر ) منطقي جلوه ميكند .
در همان چند بيت اول ، شعر به سمت اروتيك شدن پيش مي رود تا در يك مسير
ديالكتيك ، به مصراع ( لاشي به لوش و لاس بليسم اگر تو را ) برسد .
در اين مصراع با تركيب ، يا بهتر بگويم با آميزش شديد كلمه و حس روبه رو
هستيم . شاعر با استفاده از تصوير سازي خاص خود و استشهاء كلمات ،
اروتيك را از كلمه ...
به حس مي كشد و باحمله به تولد عيسي كه كليشه اي مقدس است پايه هاي كلاسيك
را فرو مي ريزد . در اواسط كارهمه ي انرژي هاي پراكنده ، سازمانده هي ميشوند
تا شعر با موسيقي دروني خود و جاذبه ي نهفته در حروف ، چنان ابيات را درهم
قفل كند كه در هيجان ِهيچ قالبي نگنجد
( از قاليچه نه سوار تن كارتني كثيف / تا / كرناي وزن و قافيه را بيشتر كنيد ) ؛
و درست در لحظه اي كه انتظارش را نداريم شعر مثل يك پرنده ي شكاري ارتفاع
كم ميكند ، روي زمين مي نشيند و به خود لحن محاوره مي گيريد . محاوره اي كه
حتي در كلمه هم اتفاق ميافتد .
اين كار ذهن را به ياد آدم مستي مياندازد كه مجبور است پشت هواپيما بنشيند و .....
(مطلب را باز گذاشتم تا دوستان عزيز با نقطه نظرات خود آن را تكميل كنند )
اي يك قرابه قرب تو قيقاج تا قمر
تابي بده به تابش خورشيدي كمر
تو اهل بيت من شده اي ، خوش به حا ل تو!
با قافله نه ! قافيه هر روز در سفر
دو بيت ناب دارم و هر دو براي تو
يك خانه صبح خاور و يك خانه باختر
دركائنات شهوت من كهكشان پر است
بالي بسوز در من و تا بيكران بپر
تبعيد دخترانگي گربه هاي هيس
با من نترس از طپش زوزه هاي نر
شب پيرهن گشوده به درد برهنگيم
پشت صليب خوني تو صبح بارور
لاشي به لوش و لاس ، بليسم اگر تو را
قطعا نصيب توست دو عيساي بي پدر
__ قلبم گرفته باز سرم گيج مي رود __
روح القدس نبودم و عيسي نداشتم
دي مست كرده بودم و امروز بيشتر
فردا دوباره دختر افغاني سپيد
بي رستم است و خشك نفس هاي بر حذز
[ شاعر كمينگرفت خيابان خدا نشد
تا بگذرد ز عرض نگاه تو بي خطر ]
پايم شكسته ؟ نه ! دل د يـ ... ، بگذريم ؛ آه
دق ميكنم ز دم دم اين باد بي خبر
# # #
ساعت چهار ، شنبه ، كنار ولي عصر :
سهراب ميكشم ! ، برو ! و رفت در به در
قاليچه نه ، سوار تن كارتني كثيف
از ري به مرو ، مرو به ري ، ري به كاشمر
اي كاش مر تو را به خودم خوانده بودَمي
درساكت ِ معاشقه ي مارهاي كر
كرناي وزن و قافيه را بيشتر كنيد __
__اينجا به بعد زندگي اش را نوشته است
مردي كه رفت تا ته شب هاي بي سحر
# # #
آقا برو كنار !، پرستار! شك ، هوا !
دور مريض شلوغ است ، تو چرا ...؟
نه دكتر فلك زده فهميد ، نه شما
اما در اين اتاقك بي وحي و بي ندا
در سينه ام هنوز صدايي ست مختصر
طارونه ها به خواب ابره .......
شعر در دو روايت موازي اتفاق مي افتد
.
( يك روايت عاشقانه و يك روايت اجتماعي اعتقادي ) كه اين دو خط چند بار در طول
شعر همديگر را قطع مي كنند.
طارونه و ابره دو عضو جنسي درخت نخل هستند .
شاعر با استفاده از سنبل نخل و درختان ليمو، هم فضاي زادگاهش را به تصوير ميكشد
هم سختي دل كندن را و نوعي غم نوستالژيك بندهاي شعر را متأثر مي كند:
( سينه خيز از خار درختان ليمو گذشتم ... ) ؛
در پارت بعدي شعر ، شاعر با تلميحي به قصيده معروف منوچهري حس سفر را براي
مخاطب چند برابر ميكند [ البته اگر مخاطب شعر منوچهري را خوانده باشد ]
( تبيره زن را به طبل نخستين ندا مي دهد )
/ تبيره زن بزد طبل نخستين شتربانان همي بندند محمل
منوچهري /
در اواسط شعر هويت ممدوح شاعر مشخص مي شود ؛ متغيري كه فقط به شاعر
كمك مي كند كلمه ها را شعر كند . كلمه هايي كه خودشان هم مي دانند كاري از
دستشان بر نمي ايد ، جز اينكه نشان دهند چگونه غم معاش انسان را مستعمره ي
خود كرده . من ِ اومانيسم شاعر ترجيح مي دهد بيشتر در كوچه ها و خيابان هاي
جنوب شهر بگردد و در مانيفست بسياري از آثاراو جنگ انسان و نان از اركان
اصلي هستند .
چقدر بر سر اين سفره التماس كنم براي لقمه ي ناني كه خوني اش كردند
تير ماه 1375
هميشه پاي زني خيس ِسفره ي مردم به ياد عشق ورم كرد و بين شالي ماند
بهمن 1379
اي خراب باد خانه ي هر كه نانش به سيري كپك بزند
پاييز 1385
..............
نقطه شاخص اين شعر استفاده از لحن نگارشي ، محاوره اي وشاعرانه ي زبان ،
باهم است كه متأسفانه سال هاست كسي نخواسته اين سه را با هم تركيب كند . به
عقيده ي من ما در اين شعر با زباني فوق العاده پيشرفته روبه رو هستيم كه با
بازي هاي زباني به اوج خود ميرسد:
( چكامه هاي چكمه پاي پريدنش را فلك زده اند .......... / تا / ............. وقتي جهان يك
جو را شكم چسبانديم )
در بندهاي آخر هم شعر حالت اعتقادي به خود مي گيرد و فلسفه ي انتظار را پيش مي كشد
، اما در دو سه سطر آخر كار تغزلي مي شود و دقيقا در بند آخر ممدوح شاعر ( خشنود )
است .
ممدوحي كه جوان است و ليموهايش نورس اند ؛
............ و ممدوح شاعر همين شعري ست كه با تما شدنش به وجود آمده است .
طارونه ها ( 1) به خواب ابره ( 2 ) مي رقصيدند و
( 3 ) نخل ها گيسو پريش جمعه ي دلتنگ
كه سينه خيز از خار درختان ليمو
گذشتم
گذشتم بي بر
گذشتم بي برگشت
اينجا هم هنوز
غريبه ي كم رنگ آفتاب
( 4 ) تبيره زن را
به ( 5 ) طبل نخستين ندا مي دهد
شيراز شهر خوبي نيست مرا
كه پا بند غور كبوترانم
بي كه چپقي بچاقم
از بنچاق تپانچه ي اجداد
نميدانم ، كجاي تاريخ
نميدانم كجاي تاريخ
ناموس اجدادي ام را شكستكم
پدر بزرگ با آخرين گلوله ي برنو
نياز نافله ( 6 ) را خواند
/ سحر چيزيست شبيه تصادف كبريت و سيگار /
__ مه غليظ صبح گاهي __
گفتم منم و مراقبت از پا
مراقبت از پا
كه روي مين هاي خزنده نگذارم
نگذارم كسي كسالت اندوه بار مرا ببارد
اما اينجا جاي يك تو
توي چشم مي خورد
نگويم كه از حدقه مي ريزد بيرون
بگذار به گونه اي ديگرت بگويم
اي تو گونه ي كمياب !
دو گونه ي كمياب كودكي ات را
به زبر دستان مردي بسپار
كه پاي پريدنش را
چكامه هاي چكمه / فلكزده اند ( 7 )
پاي پريدنش را
چكامه هاي چكمه
فلك ـــ زده اند
حراست حرص نيست
عاميانه هايم از ترس بري
بري گرفته اند
به تكرار ترس بري بري (8 ) گرفته اند
از آفتاب آفتابه ي استتاردست
فلان السلطنه ي قاجار
جار نزن
ما را به جبرجابران چه كار
وقتي جهان يك جو را
شكم چسبانديم
ما شكم چسبانديم و
آنان شكم چسباندند !
بستر بوسه ات به جا
اي عشق
اي جرأت مجروح من
اي ممدوح من
ممدوح من گاهي ماموت يخ زده اي بود
گاهي
آهي
كه خودم ميكشيدم
از روزي كه آمده بودم
جهان را به شعر سير كنم ...
اما واژه كه نان نمي شود
پستان نمي شود
براي كودكي
كه مادرش را خريده اند
اي خراب باد
خانه ي هر كه نا نش
به سيري
كپك بزند
خراب باد من
كه معاف از گريه نباشم
خراب باد
هر كه نشنود
طنين قدم هاي مرد آخرين
غايبي كه پر ميكند
سفره هاي سوء تغذيه را
بگذار آفتاب مرداد
داد از پس بنيز( 9 ) بر آرد
با آخرين خنده كه تابيد
من نيز با خيال راحت
اينجا
ليموهاي نورس تو را مي بويم
اي عشق
اي جرأت مجروح من
اي
خشنود !
( هر دو شعر از اقاي محمود رضا برامكه بود )
1ــ طارونه : چوبي خوشبو كه در سر درخت خرماست
2ــ ابره : شكوفه هاي درخت خرما
3ــ نخل : درخت خرما
4ــ تبيره : طبل
5ــ طبل نخستين : اولين نوبت نواختن طبل كه حركت قافله را اعلام مي كند
6ــ نافله : مستحب
7ــ فلكزده : در اصتلاح عانيانه به معناي بيچاره و بد بخت به كار مي رود
8ــ بري بري : نوعي بيماري است
9ــ بنيز : نام كوهي در شهرستان جهرم ؛ مردم اين شهر درنيمه شعبان
( ميلاد حضرت مهدي ) بر بالاي اين كوه مي روند
